تحقیقات پسته
(خدمات مشاوره باغات پسته)
صفحات وبلاگ
نویسنده: محسن حیدری - ۱۳٩۳/٩/۳

مطلب 34 . عارضه PBTS در پسته های رویشی (کلونال)  UCB1

در سه سال اخیر  تعداد زیادی از پایه های پسته رویشی (کلونال) UCB1 در باغات کالیفرنیا و آریزونا با علائمی مانند کوتاهی میانگره ، رشد کم، تورم جوانه های جانبی، الگوی رشد برجسته ، پیچ خوردگی ریشه ها و نهایتا گال ساقه مواجه شده اند.

درصد پایه های غیر طبیعی در باغات مبتلا شده از 8% تا 80% متغییر است و حدودا 30% پیوند ها در مزرعه موفقیت آمیز بوده است. در حدود یک الی دو سال پس از پیوند جوانه (T  ) خیلی از درختان دچار ترک خوردگی پوست غیر معمول در نزدیکی محل پیوند می شوند.

به این عارضه اصطلاحا Pistachio Bushy Top Syndrome)PBTS) اطلاق می شود.

احتمالا عامل این عارضه گونه ای باکتری از جنس Rhodococcus باشد. ولی تا کنون قطعیت آن اثبات نشده است.

تحقیق و ترجمه

حیدری

3/9/1393

 

نویسنده: محسن حیدری - ۱۳٩۳/۸/٢۸

مطلب 33. کمی هم درد دل گفتن

خدمات مشاوره فنی در زمینه کشاورزی و باغداری در کشور ما هنوز جایگاه مناسبی ندارد و دارای مشکلات عدیده ای است.

در ذیل فقط به دو مورد از این مشکلات اشاره ای شده است:

1. عدم تعریف جایگاه ترویجی برای کارسناسان بخش خصوصی

کارشناسان بخش خصوصی  که سال ها در زمینه ای تخصصی وارد کار شده اند و در سرما و گرما در باغ ها و گلخانه ها به تحقیق و آزمایش پرداخته و راه و روش افزایش بهره وری از منابع تولید (آب - خاک و گیاه ) را به تجربه آموخته اند در سیستم ترویجی کشور جایگاهی ندارند و دامنه فعالیت آنها محدود به باغات شرکت های خصوصی محل فعالیتشان می شود.  لازم است بخش دولتی با برنامه ریزی و  در قالب طرح های ترویجی از تجربیات ایشان استفاده نماید.

2. خلاء جایگاه خدمات فنی در سبد باغداران

برخی از باغداران به اهمیت موضوع کارشناسی و مسایل فنی در افزایش عملکرد کمی و کیفی محصول خود آگاه نیستند و  برخی نیز با توجه به تجربیاتی که از کارشناسان کم تجربه دارند اعتقادی به امر کارشناسی ندارند. آن دسته هم که به آموختن این دست مسایل اعتقاد دارند حاضر نیستند هزینه مربوط به آن را تقبل نمایند. بار ها شده برخی از باغداران با در آمد مناسب از اینجانب دعوت نموده تا جهت بازدید باغ ایشان (با محدودیت زمانی که بنده دارم ) اقدام نمایم و بعد از بازدید و ارائه نکات فنی به ایشان حاضر به پرداخت مبلغ ویزیت نبوده اند.

به امید روزی که کارشناسی و خدمات فنی کشاورزی از جایگاه مناسبی برخوردار شود.

حیدری

28/8/93

نویسنده: محسن حیدری - ۱۳٩۳/٦/۱٩

مطلب 32. ترجمه خلاصه مقاله " ارزیابی ظرفیت جذب عناصر نیتروژن˛ فسفر و پتاسیم و رشد ریشه در درخت پسته دارای تناوب باردهی"

Assessment of nitrogen, phosphorus, and potassium uptake capacity and root growth in mature alternate-bearing pistachio (Pistacia vera) trees

 

R. C. ROSECRANCE, S. A. WEINBAUM and P. H. BROWN

Pomology Department, University of California Davis, Davis, CA 95616, USA

Summary We examined interrelationships between crop load, nitrogen (N), phosphorus (P), and potassium (K) uptake, and root growth in mature, alternate-bearing pistachio (Pistacia vera L.) trees. Pistachio trees bear heavy (on-year) and light (off-year) fruit crops in alternate years. Uptake and partitioning of N, P, and K among tree parts were determined during (a) spring flush (mid-March to late May), (b) nut fill (late May to early September), and (c) postharvest--leaf senescence (late September to early December). Nutrient uptake occurred primarily during nut fill in both on-year and off-year trees. In on-year trees, N and K uptake increased by 35 and 112 respectively, during nut fill compared with off-year trees. During this period, nutrients were allocated largely to embryo development in on-year trees and to storage in perennial tissues in off-year trees. Nutrient uptake was negligible between harvest and leaf senescence. Although root growth was reduced during nut fill in on-year trees compared with off-year trees, there was no relationship between root growth and the uptake of N, P or K from the soil. Our data support the hypothesis that sink demand regulates the uptake and distribution of N, P, and K in pistachio trees.

Keywords: crop yield, nutrient use efficiency, sink demand

 

خلاصه : (در این تحقیق)رابطه متقابل بین میزان محصول˛ جذب عناصر نیتروژن ˛ فسفر و پتاسیم و رشد ریشه در درخت پسته بارده دارای تناوب باردهی مورد آزمایش قرار گرفته است. درخت پسته در سالهای متناوب در سال آور محصول زیاد و در سال نیاور محصول سبکی تولید می کند. جذب و تقسیم بندی عناصر نیتروژن˛ فسفر و پتاسیم در اجزای درخت در طی مراحل رشد بهاره˛ پر کردن مغز و پس از برداشت (پیری برگ) تعیین شده است. جذب عناصر اصولا در طی پر شدن مغز هم در سال آور و هم در سال نیاور (بی بار) رخ می دهد. در سال آور جذب  نیتروژن و پتاسیم به ترتیب به مقدار 35 و 112 درصد افزایش (در طی پر شدن مغز) در مقایسه با درختان نیاور دارد. در طی این دوره در درختان آور عناصر به مقدار زیادی به توسعه جنین و در درختان نیاور (بی بار) به ذخیره در بافت های دائمی اختصاص یافته می شود. جذب عناصر در زمان مابین برداشت و پیری برگ ناچیز می باشد. اگرچه رشد ریشه در طی پر شدن مغز در درختان آور نسبت به درختان نیاور (بی بار) کاهش داشته است˛ رابطه ای بین رشد ریشه و جذب عناصر ازت˛ فسفر و پتاسیم از خاک وجود نداشت. داده های ما موید این فرضیه است که تقاضای محل مصرف˛ جذب و توزیع عناصر ازت˛ فسفر و پتاسیم را در درخت پسته تنظیم می کند.

 

لغات کلیدی: بار محصول˛ بازده مصرف عناصر˛ تقاضای محل مصرف

ترجمه

م.حیدری

19/6/1393

 

نویسنده: محسن حیدری - ۱۳٩۳/٥/۱۸

برآورد مقدار نیاز کود ازته در باغات پسته

در ذیل برآورد مقدار حدودی نیاز کودی کود های ازته اشاره شده است:

در منابع داخلی میزان نیاز تقریبی پسته به ازت خالص را در سال آور 600 گرم به ازای هر اصله درخت برای درختان بالای 12 سال عنوان شده است. (همچنین در یک کار تحقیقی انجام شده در مرکز تحقیقات یزد نیز نیاز ازته یک اصله درخت 20 ساله پسته حدود 700 – 800 گرم ازت خالص بر حسب سال آور و نیاور برآورد شده است.)

 با فرض نیاز ازته حدود 600 گرم برای هر اصله درخت بارور پسته و با عنایت به اینکه به طور معمول هر دو سال یکبار 20 تن در هکتار کود دامی (گاوی) مصرف می شود در نتیجه سهم سالانه آن 10 تن در هکتار خواهد شد.

با توجه به حدود 2% ازت خالص در کود گاوی  و 550 اصله درخت در هکتار ˛ سالانه مقدار 360 گرم از این نیاز به کمک کود دامی تامین میشود و نیاز به تامین حدود 240 گرم ازت خالص از منابع شیمیایی خواهد بود.

در صورتی که از کود سولفات آمونیوم (21%) به عنوان منبع شیمیایی جهت تامین مقدار فوق (240 گرم)  استفاده شود لذا به ازای هر اصله درخت سالانه نیاز به 1.150 کیلوگرم کود سولفات آمونیوم (در سه قسط به صورت کود سرک در فروردین – خرداد و شهریور) خواهد بود.

همچنین با عنایت به اینکه در سیستم قطره ای میزان مصرف کود ازته تقریبا نصف ازت مصرفی در سیستم جوی و پشته ای در نظر گرفته میشود لذا مقدار فوق به نصف کاهش پیدا می کند.

 

حیدری

18/5/1393

نویسنده: محسن حیدری - ۱۳٩۳/٤/٢۳

مطلب 30 . علف های هرز در باغات پسته

علف های هرز به عنوان یکی از مهمترین مشکلات دایمی باغداران پسته مطرح می باشد. متاسفانه در مراکز تحقیقاتی داخلی˛ در خصوص شناسایی˛ برآورد میزان خسارت˛ انواع روش های کنترل و سموم علف کش در باغات پسته کار زیادی انجام نشده است. در باغات پسته آمریکا جهت مراحل مختلف باغ و همچنین برای انواع علف های هرز و مراحل رشدی علف ˛ مدیریت و سموم علف کش خاص آن توصیه شده است.

  رقابت در جذب آب و مواد غذایی با درخت پسته˛ ایجاد مشکل در عملیات باغی˛ میزبان واسطه برای سن ها و کنه ها˛ رابطه انگلی با درخت˛ ممانعت از رسیدن نور به درخت و ترشحات سمی ریزوم ها از مهمترین خسارات علف های هرز در باغات پسته می باشند.

علف های هرز غالب در باغات پسته شامل: مرغ˛خارشتر˛ اسفناج باغی˛ پیچک صحرایی˛سلمک (سلمه تره)˛ هفت بند˛ علف شور˛ شیرین بیان˛تلخه˛ چسبک˛ علف خرس (کاتوس) و قیاق می باشند.

علف کش های رایج در باغات پسته ایران عمدتا محدود به دو سم گلایفوزیت و پاراکوات میشود که در ذیل به اختصار در خصوص این سموم نکاتی ارایه شده است.

نام عمومی: گلایفوزیت
نام تجاری: رانداپ

-          نحوه تاثیر: غیر انتخابی و سیستمیک

-           میزان مصرف: 6-12 لیتر در هکتار برای علف های هرز دایمی و 2-4 لیتر در هکتار برای علف های هرز یکساله (به طور متوسط 10 لیتر در هکتار مصرف می شود.)

-          مصرف فریگیت 0.5% یا سولفات آمونیوم 2% باعث کاهش دز مصرف به حدود 5-6 لیتر در هکتار میشود.

-          تاثیر: علف های هرز دایمی - یکساله و دوساله

-          میزان مصرف آب: 200-300 لیتر در هکتار در نظر گرفته شود.

نام عمومی: پاراکوات

نام تجاری: گراماکسون

-          نحوه تاثیر:  غیر انتخابی و تماسی

-           میزان مصرف: 5 لیتر در هکتار

-          تاثیر: علف های هرز یکساله و قبل از گل دهی

-          میزان مصرف آب: 500 لیتر در هکتار در نظر گرفته شود.

حیدری

23/4/1393 

 

نویسنده: محسن حیدری - ۱۳٩۳/٢/٢٧

مطلب 29. علل عارضه داغو در باغات پسته

از مهمترین عوارض محصول پسته در مراحل اولیه تشکیل میوه آن عارضه داغو یا کشمشی شدن پسته در مرحله بین ارزنی تا نخودی شدن است.

سیاه شدگی پوست پسته از زمان تشکیل میوه تا سخت شدن پوست استخوانی در بین پسته کاران داغو نامیده می شود.

از مهمترین علل احتمالی این عارضه می توان به موارد ذیل اشاره نمود:

  1. تغذیه: اثر عناصر روی و بر در گرده افشانی و تلقیح به اثبات رسیده است و در صورت کمبود این عناصر عمل تلقیح به خوبی انجام نشده و تعداد دانه در خوشه نسبت به حالت معمول کمتر خواهد شد و نهایتا خوشه ها تنک خواهند ماند. در بین عناصر˛ کمبود کلسیم و همچنین نسبت پایین کلسیم به منیزیم از مهمترین علل تاثیر گذار در عارضه داغو می باشند. در این عارضه سیاه شدگی میوه پسته معمولا از نوک  میوه شروع میشود و پوست میوه در محل داغو نرم باقی می ماند و با علایم سن زدگی و یا شن زدگی متفاوت است.
  2. در بین آفات نیز سنک ها و سن ها از مهمترین آفات موثر در ایجاد عارضه داغو می باشند. محل نیش زدگی این آفات عارضه فوق را به وجود می آورند. لذا در بررسی دقیق  می توان محل نیش زدگی آفت را مشاهده نمود. همچنین در بررسی داخل پوست پسته شبکه  توری سفید رنگی نیز معمولا مشاهده می شود.
  3. از مهمترین عوامل محیطی موثر در عارضه داغو به شن زدگی ( باد زدگی) و همچنین اختلاف زیاد دمای بین روز و شب در این عارضه می توان اشاره نمود. محل برخورد ضربه شن و یا شاخ و برگ معمولا شبیه به سن زدگی است با این تفاوت که سوراخ حاصل از نیش مشاهده نمی شود و همچنین شبکه توری سفید داخلی پوست نیز مشاهده نمی شود. علایم داغوی حاصل از تفاوت دمای روز و شب با ترک خوردگی پوست همراه است.

 

حیدری

27/2/1393

 

نویسنده: محسن حیدری - ۱۳٩۳/۱/٢۳

مطلب 28 : اهمیت موضوع گرده افشانی در باغات پسته

پسته گیاهی دو پایه است بدین معنی که گل های نر و ماده آن روی دو پایه جداگانه قرار دارند. گرده افشانی آن توسط باد انجام می شود. به طور معمول از نظر بیولوژی˛ گل ها در پایه های نر زود تر از گل های پایه های ماده باز می شوند و همین موضوع به یکی از مشکلات مهم گرده افشانی در باغات پسته بالاخص در مورد برخی ارقام دیر گل مثل رقم اکبری تبدیل شده است.

در ذیل به برخی از نکات مهم و کاربردی در خصوص گرده افشانی باغات پسته اشاره می شود.

1. محل و نسبت مناسب پایه های نر:

معمولا توصیه می شود اولین ردیف بیرونی عمود بر باد غالب یک قطعه جهت پیوند درختان نر در نظر گرفته شود و همچنین در داخل قطعات باغ نیز در طراحی باغات پسته در ایران توصیه میشود یک درخت نر در مرکز یک بلوک 5*5 درختان ماده قرار داشته باشد تا همپوشانی مناسب جهت گرده افشانی بوجود آید. به عبارتی نسبت 1 درخت نر به 24 درخت ماده مناسب ارزیابی می شود.

2. همزمانی گل دهی پایه های نر با  ارقام مختلف باغ:

 انتخاب پایه نر مناسب و همزمان با ارقام مختلف نیز از مواردی است که می بایست در نظر گرفته شود. به عبارتی مثلا در قطعات باغات دارای رقم اکبری می بایست حتما از پایه نر دیر گل جهت گرده افشانی استفاده نمود. همچنین در مورد باغاتی که دارای مخلوط چند رقم می باشند می بایست از انواع پایه های نر اعم از زود گل˛ متوسط گل و دیر گل استفاده نمود و حتی می توان روی یک پایه هم پیوند نر زود گل و هم دیر گل پیوند نمود تا دوره زمانی بیشتری را پوشش دهد.

3. استفاده از پایه نر مناسب:  (نقل از دکتر حکم آبادی):

ویژگی های پایه نر مناسب:

-           قوی و عمودی بودن رشد رویشی

-          طولانی بودن دوره گل دهی

-          زیاد و درشت بودن خوشه های گل نر

-          زیاد بودن تولید گرده به ازای هر خوشه در درخت که بستگی به نوع و رقم متفاوت است.

-          وضعیت تغذیه درخت نر تاثیر به سزایی در ویژگی های گرده آن دارد.

-          هم زمانی طول دوره گل دهی درختان نر با درختان ماده (رقم مورد نظر)

 4. استفاده از روش های گرده افشانی مصنوعی: (نقل از دکتر حکم آبادی)

-          روش استفاده از ترکیب با نسبت مناسبی از گرده تازه با آرد گندم  جهت گرده افشانی به کمک گرد پاش و یا کیسه های نازک

-          استفاده از شاخه دارای گل نر: در زمان شکوفایی گل های ماده˛ شاخه دارای خوشه های گل نر آماده لقاح از درختان نر جمع آوری شده  و روی شاخه های درختان ماده بسته می شوند. قرار دادن شاخه ها در ظرف حاوی آب˛ طول دوره گل دهی و کیفیت گرده تولیدی را افزایش می دهد.

 

گرد آوری

حیدری

23/1/1393

نویسنده: محسن حیدری - ۱۳٩٢/۱٢/٢٦

مطلب 27. اهمیت محلولپاشی فروت ست

محلولپاشی به عنوان یک روش مکمل تغذیه ای در باغبانی سال هاست که کاربرد دارد. از مهمترین مراحل تغذیه ای محصولات باغی بالاخص باغات پسته محلولپاشی های کودی بهاره است. اولین محلولپاشی مرسوم در باغات پسته ترکیبی از کود اوره – کود سولفات یا کلات روی و بر می باشد که عموما به نام محلولپاشی فروت ست معروف است که در زمان تورم جوانه ها محلولپاشی می شود.

محلولپاشی ترکیبی متعادل از عناصر مذکور در تلقیح موثر بوده و باعث افزایش تعداد دانه در خوشه پسته (Fruit set ) می شود.

روی و بر از جمله عناصر کلیدی و موثر در عمل گرده افشانی و تلقیح می باشند.

عنصر روی در جوانه زنی دانه های گرده نقش داشته و کمک به رشد لوله گرده نموده و باعث لقاح و تشکیل میوه میشود.

کمبود روی باعث تاخیر در باز شدن جوانه های زایشی و رویشی در درخت پسته میشود. همچنین تعداد دانه در خوشه نیز کاهش یافته و باعث تنکی خوشه ها می شوند. پوکی نیز از دیگر عوارض کمبود این عنصر می باشد.

عنصر بر نیز در گرده افشانی و لقاح نقش مهمی دارد. نقش عمده این عنصر در گلدهی و در قوه نامیه گرده و تلقیح اثبات شده است. کمبود این عنصر موجب ریزش خوشه های گل در درختان جوان می شود. عنصر بر کمک به افزایش عمر دانه گرده می کند. درخت پسته نسبت به سایر درختان به بر بیشتری نیاز دارد. در صورت کمبود بر خوشه های گل ریزش می کند.

از علایم کمبود بر پیچیده شدن و قاشقی شدن حاشیه برگ ها و پوکی محصول و تنکی خوشه می باشد.

نتایج تحقیقات مزرعه ای اینجانب موید افزایش قابل توجه ای در عملکرد و تعداد دانه در خوشه پسته در اثر محلول پاشی فروت ست می باشد.

لذا توصیه میشود در زمان مناسب و با استفاده از ترکیبی متعادل و مناسب هر مزرعه (بر حسب آزمایش خاک و برگ) کود های دارای برند های معتبر و با کیفیت در روز های ابتدایی بهار  و در زمان تورم جوانه ها محلول پاشی فوق انجام گیرد.

 

پیشاپیش فرا رسیدن بهار طبیعت و سال جدید را به هموطنان عزیزم به خصوص باغداران زحمت کش تبریک عرض می نمایم.

حیدری

26/12/92

  

نویسنده: محسن حیدری - ۱۳٩٢/۱٢/۳

متن ذیل چکیده مقاله " برآورد نیاز گرمایی پروانه چوبخوار پسته در شرایط صحرایی " به قلم استاد ارجمند جناب آقای مهندس مهدی بصیرت میباشد.

پروانه چوبخوار پسته یکی از آفات مهم پسته است. این تحقیق در دو ایستگاه موسسه تحقیقات پسته کشور انجام شد.در این دو باغ روند تشکیل پیله و ظهور حشرات کامل این آفت در طول چهار سال ثبت شد. مجموع حرارت موثر برای درصد های مختلف تشکیل پیله شفیرگی و ظهور حشره کامل به دست آمد. آستانه حداقل حرارتی برای دوره های لارو زمستان گذران تا پیله شفیرگی- لارو زمستان گذران تا حشره کامل و پیله شفیرگی تا حشره کامل به ترتیب 10 -11 و 12 درجه سانتی گراد می باشد. مجموع حرارت موثر برای تشکیل 50 درصد پیله شفیرگی از لارو زمستان گذران بر اساس حداقل حرارتی 10 درجه سانتی گراد  73.6 درجه روز بدست آمد. اوج ظهور حشرات کامل به طور متوسط با 65 درصد ظهور حشرات کامل هم زمان بود. اگر این درصد ظهور حشرات کامل به عنوان پایه ای برای کنترل پذیرفته شود مجموع حرارت موثر از اول بهمن ماه برای 65% ظهور حشرات کامل از لارو زمستان گذران بر اساس آستانه حداقل حرارتی 11 درجه سانتی گراد 213.8 درجه روز محاسبه گردید. مجموع حرارت موثر برای 65% ظهور حشرات کامل بر اساس آستانه حداقل حرارتی 12 از زمان تشکیل 5 درصد پیله شفیرگی - 50 درصد تشکیل پیله شفیرگی و از 5 درصد ظهور حشرات کامل به ترتیب 145.3 - 126.9 و 71.6 درجه روز محاسبه شد.

نویسنده: محسن حیدری - ۱۳٩٢/۱۱/۱

لزوم آزمایش ماسه و گچ قبل از مصرف در باغات پسته

یکی از اموری که در فصل زمستان باغداران به آن مبادرت می نمایند استفاده از ماسه و گچ خام جهت اصلاح باغات پسته می باشد که البته مصرف بجای آن می تواند در راستای پیشبرد اهداف اصلاحی خاک باغات هم از نظر اصلاح فیزیکی و شیمی خاک (چنانکه اینجانب نیز در برخی از مطالب وبلاگ به آن ها اشاره نموده ام) مفید باشد.

در هفته های گذشته اینجانب در بازدید دوره ای که از یکی از باغات منطقه قم داشتم مشاهده نمودم که در حال استفاده از ماسه در بین ردیف های باغ هستند که بنا به سفارش اینجانب آزمایشی از شوری نمونه ماسه مصرفی به عمل آمد که EC  ماسه پس از آزمایش برابر با 11.2 دسی زیمنس بر متر بود که موید شوری و نا مناسب بودن ماسه مورد استفاده بود.

در پژوهشی که جناب آقای دکتر حسینی فرد (محقق و استاد محترم موسسه تحقیقات پسته) پیرامون خصوصیات شیمیایی خاک هایی که باغداران به باغات خود اضافه می کنند انجام داده است به نتایج جالبی به شرح ذیل رسیده اند:

در 44% نمونه های مورد آزمایش EC  آنها بالای 8 بوده است. همچنین در نیمی از نمونه ها SAR بالای 15 بوده است. در 64% نمونه ها نسبت Ca به Mg کمتر از 1 بوده است. نتایج فوق موید کیفیت پایین برخی از خاک های اضافه شده به باغات پسته بوده است که نه تنها کمک به اصلاح خاک ننموده است بلکه باعث شوری و قلیاییت بیشتر خاک ها نیز شده است.

همچنین نمونه گچی که قرار بود آن باغدار محترم خرید نماید به پیشنهاد اینجانب به آزمایشگاه ارسال شد که میزان EC آن برابر 58.2  دسی زیمنس بر متر بود و میزان PH آن نیز برابر 7.7  بود که شوری و قلیاییت بالایی داشت.

فاکتور های مهم جهت آنالیز نمونه گچ خام (کشاورزی) مورد نظر  جهت مصرف در باغات شامل : شوری – اسیدیته – درصد آهک – درصد گچ و درصد حلالیت آن می باشد.

لذا لازم است باغداران قبل از مصرف ماسه و یا گچ به کمک آزمایشات ساده از کیفیت مطلوب محصول اطمینان حاصل نمایند.

 

حیدری

1/11/1392

 

مطالب قدیمی تر »
محسن حیدری
محسن حیدری کارشناس تحقیقات وتوسعه باغات پسته (از سال 1381 در زمینه تحقیقات و توسعه باغات پسته و نهاده های کشاورزی فعالیت دارم .) در استان های تهران - قم و قزوین به باغداران پسته خدمات مشاوره و نظارت فنی ارائه می شود. لطفا جهت اخذ اطلاعات مربوط به خدمات مشاوره به صفحه خدمات مراجعه فرمایید. agribusiness2@gmail.com
نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :